Szczęście nie jest czymś co przychodzi gotowe.
Ono pochodzi z Twoich własnych działań.
– Dalajlama XIV

Jak możemy wpłynąć na  szczęście swoje i… orangutanów? 🙂

Od razu damy Wam gotową odpowiedź – sprawdzajmy skład kupowanych produktów spożywczych i te z olejem palmowym najlepiej odkładajmy na półkę sklepową. Hm… na razie na pewno macie wrażenie, że to tylko wydłuży czas przebywania w sklepie i zmniejszy możliwość dokonania zakupów. A gdzie w tym wszystkim małpy człekokształtne? Jeszcze trochę cierpliwości 🙂

Olej palmowy – wszechobecny

Wafelki, ciasteczka, krakersy, nadziewane czekolady, batony, chipsy, a nawet pomadki do ust i szampony – większość z tych produktów połączona jest olejem palmowym w składzie. Jest tani, ma dobre właściwości technologiczne: daje smarowność produktom, nie zmienia ich smaku i zapachu [1]. Podbił rynek spożywczy jako alternatywa dla izomerów trans kwasów tłuszczowych, które powstają przy częściowym utwardzaniu olejów roślinnych.

Olej palmowy – szkodliwość zdrowotna

Olej palmowy jednak w dużej części (do około 55%) składa się z nasyconych kwasów tłuszczowych, które podnoszą poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów we krwi, zwiększają ryzyko zakrzepów oraz obniżają tolerancję glukozy [3]. Nadmiar kwasów tłuszczowych nasyconych może sprzyjać występowaniu nowotworów jelita grubego, gruczołu piersiowego i gruczołu krokowego [2,3]. Dodatkowo rafinowany olej palmowy (oraz chipsy i ciasteczka) to źródła związków genotoksycznych i prawdopodobnie rakotwórczych – estrów 3-MCPD (monochloropropandiolu) i estrów glicydolu [1]. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA, 2016) wskazał, że w grupie niemowląt i dzieci, narażenie na te związki pobrane z żywnością przekracza tzw. tolerowane dzienne pobranie (TDI) [1]. Słodka przekąska w rączce przedszkolaka mocno traci w ten sposób na niewinności… 🙁

Skąd bierze się olej palmowy?

Olej palmowy to inaczej tłuszcz z miąższu owocostanów palmy oleistej (olejowej), która rośnie na plantacjach. Największe z nich znajdują się w Malezji, przede wszystkim na Borneo. Jeszcze niedawno ta wyspa kojarzyła się ze wspaniałymi lasami deszczowymi, o niezwykłej bioróżnorodności. Obecnie ogrom jej powierzchni to monotonne plantacje palm. Zwierzęta tracą w ten sposób schronienie oraz źródło pożywienia, szczególnie dotyka to orangutanów – leśnych ludzi (w tłumaczeniu z malajskiego to oznacza określenie orang hutan) [5,6].

Orangutany – nasi bliscy krewni

Różnimy się z orangutanami tylko 3% DNA. Między nami jest wiele podobieństw: ich ciąża trwa 9 miesięcy, w ciągu życia mama ma 2-3 młodych, opiekuje się nimi ściśle przez 5-8 lat. Uczy, jak żyć w dżungli. Orangutany mają nawet miny podobnie do człowieka –  wściekłe małpy wciągają powietrze przez zaciśnięte wargi. Planują swoje dni, mają  też wspomnienia [5,6]. Tymczasem przewiduje się, że w niedługim czasie rabunkowa gospodarka na Borneo i Sumatrze doprowadzi tam do zniszczenia 98% lasów deszczowych, a w ten sposób zniknie wiele gatunków zwierząt – pozbawianych pożywienia i schronienia, między innymi orangutany [7].

Co możemy zrobić dla siebie, dla zagrożonych gatunków, dla planety?

Możemy już od dziś naśladować młodych aktywistów przyrody – jak np. Maja Mulak, która jako ośmiolatka założyła Klub Ochrony Orangutanów Majki. Okazało się, że wiele dzieci potrafi zrezygnować z uwielbianych słodyczy, jeśli w składzie jest olej palmowy. Jako dorośli możemy być chyba równie odpowiedzialni, prawda? [9]. To właśni te małe, codzienne działania, które dają szczęście – nam, bo wiemy, że czynimy dobrze oraz jednocześnie innym stworzeniom.

Powstaje trochę pomysłów jak stworzyć olej równie tani jak palmowy, a powstający bez szkody dla planety – np. z odpadów po parzeniu kawy [8].

Czyli już nigdy nic słodkiego, żadnego ciasteczka…?

Aż tak źle nie będzie – tylko wybierajmy mądrze! Zamiast oleju palmowego w składzie zastamy go szlachetnym tłuszczem kakaowym. Mimo, że stanowią go głównie kwasy tłuszczowe nasycone to wg ekspertów nie jest dla nas tak szkodliwy. Oczywiście pamiętamy o umiarze – nie cała tabliczka czekolady, tylko kostka, dwie 🙂 [10]. Dobra czekolada – mleczna, deserowa czy gorzka nie może mieć domieszek innego tłuszczu, co oczywiście wpływa na cenę finalną przysmaku.

Zapraszamy do wspólnego świętowania Dnia Bez Oleju Palmowego przy filiżance aromatycznej kawy (najlepiej zbożowej :)). Do niej – bez wyrzutów sumienia – polecamy Pierniki Świdnickie oraz dla Łasuchów czekoladę do samodzielnego przygotowania mleczną lub deserową z serii Frykasy Świdnickie. Mniam! 😀

Literatura:

1. https://ncez.pl/abc-zywienia-/co-kryje-etykieta/olej-palmowy-w-produktach-zywnosciowych—polecany- czy-niewskazany- dostęp 28.01.2021.
2. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67338,tluszcze – dostęp 28.01.2021.
3. Krauss H., Fizjologia żywienia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2019.
4. https://ncez.pl/abc-zywienia-/co-kryje-etykieta/olej-palmowy-w-produktach-zywnosciowych—polecany-czy-niewskazany – dostęp 28.01.2021.
5. https://www.national-geographic.pl/traveler/artykul/borneo-i-wyjatkowo-czule-malpy – dostęp 28.01.2021.
6. https://www.national-geographic.pl/galeria/wyjatkowo-czule-malpy-smutny-los-orangutanow-z-borneo/screen-shot-2016-02-19-at-18-768721 – dostęp 28.01.2021.
7. https://www.national-geographic.pl/artykul/odpady-z-ekspresow-do-kawy-moga-zastapic-olej-palmowy – dostęp 28.01.2021.
8. Mulak M., Klub Ochrony Orangutanów Majki. Razem uratujemy świat, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2019.
9. https://ncez.pl/abc-zywienia-/zasady-zdrowego-zywienia/gorzka-czekolada—–czy-wlaczyc-ja-do-naszej-diety- dostęp 28.01.2021.