,,Boże, daj mi pokorę,
bym pogodziła się z rzeczami, których nie mogę zmienić,
daj mi odwagę bym zmieniła rzeczy, które mogę zmienić,
i daj mi mądrość, bym potrafiła je rozróżnić.
Amen.”

King, „Gra Geralda” – parafraza cytatu
Marka Aureliusza 

Profilaktyka chorób

Rak szyjki macicy to podstępna choroba. Nie jesteśmy w stanie kontrolować wszystkiego, nie umiemy przewidzieć i zapobiec wielu zdarzeniom w życiu. Takiej mocy nie ma żadna z nas – kobiet. Ale mamy możliwości zmniejszenia ryzyka niektórych chorób – poprzez stosowanie racjonalnej diety, wdrożenie wysiłku fizycznego, dostosowanego do naszej kondycji oraz poddawanie się badaniom profilaktycznym.
Na zakończenie Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, przypadającego w dniach 18-24.01.2021 r., chcemy Was – Drogie Panie – poprosić i  zachęcić do wykonywania regularnej cytologii [1].

Rak szyjki macicy a profilaktyka pierwotna

Profilaktyka pierwotna to działania, mające na celu nie dopuszczenie do rozwoju choroby. Taką rolę mają przede wszystkim szczepienia – stanowią profilaktykę czynną – bo „uczą” organizm, jak zwalczać wnikające do niego wirusy i bakterie. Istnieją szczepionki przeciwko wirusom HPV (brodawczaka ludzkiego), które to wirusy (typu 16 i 18) są odpowiedzialne za rozwój raka szyjki macicy. Zalecany wiek szczepienia to okres pomiędzy 9 a 18 rokiem życia, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Na podstawie dostępnych badań twierdzi się, że szczepienia wykazują się dużą skutecznością w zapobieganiu chorobom związanym z zakażeniami HPV [2,3]. Szczepienie przeciw HPV jest w Polsce dostępne od 2007 roku. Jako zalecane (czyli płatne przez rodzica) – oraz w niektórych miastach i gminach jest finansowane z budżetów samorządowych – dla dziewczynek. Jako, że mężczyźni często przechodzą zakażenie objawowo, ale zarażają partnerki, najlepszą opcją byłoby szczepieniu obu płci – jest to schemat stosowany w niektórych krajach – np. w Czechach czy Niemczech.

Zamiast szczepienia – dobre wychowanie?

Rodzice stosują czasami argument, że wychowają córkę właściwie i uniknie ona w ten sposób zakażenia wirusem HPV. Nie będziemy się wdawać w dyskusje, na temat właściwego wychowania. Jeszcze raz podkreślimy, że możliwość zakażenia zależy od dwóch stron. Nie mamy również pewności, że przyszły zięć nie miał już kilku partnerek seksualnych, które miały partnerów, którzy mieli… itd. Nawet 80% kobiet aktywnych seksualnie przynajmniej raz w życiu zostaje zakażonych tym wirusem [2, 4]. To jest już czynnik, na który nie mamy wpływu – na zaszczepienie dziecka owszem!

Cytologia – badanie, które ratuje życie

Rak szyjki macicy jest nowotworem długo się rozwijającym i dającym objawy w późnej fazie. Często dopiero z powodu nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych, czy bólu w podbrzuszu pacjentki zgłaszają się do ginekologa. To zdecydowanie za późno. A przecież wczesne wykrycie tego raka jest możliwe. Dzięki prostemu badaniu z zakresu profilaktyki wtórnej – pobraniu specjalną szczoteczką komórek z szyjki macicy i ich oceny pod mikroskopem.
W Polsce funkcjonuje Populacyjny Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy. Według niego badanie cytologiczne przysługuje:
– kobietom w wieku 25 – 59 lat – co 36 miesięcy,
– kobietom w wieku 25 – 59 lat ze stwierdzonymi czynnikami ryzyka (wykrycie zakażenia wirusami HPV typami wysokimi ryzyka, zakażenie HIV, leczenie immunosupresyjne) – co 12 miesięcy.

Pojawiają się głosy, że badanie  cytologiczne powinno być wykonywane już 3 lata od rozpoczęcia aktywności seksualnej (czyli często poniżej 25 roku życia), a zakończenia wykonywania go powinno być przesunięte na późniejsze lata życia. No i najlepiej to robić to badanie skriningowe (przesiewowe), co roku u każdej kobiety – to plan idealny. Oczywiście poza terminami wskazanymi w Programie Profilaktycznym to my fundujemy sobie badanie (koszt to około 40 zł, cytologia nie wymaga koniecznie wizyty u ginekologa, można ją wykonać też w laboratorium medycznym).

Tymczasem w Polsce tylko 20% kobiet korzysta z bezpłatnej cytologii w wersji minimum! I ciągle wiele jest w naszym kraju pań, które u ginekologa ostatnio były w ciąży – czyli 20, 30 czy 40 lat temu! To jest przyczyna, dlaczego mimo możliwości badań profilaktycznych, śmiertelność w raku szyjki macicy wynosi 50% – wykrycie go w zaawansowanym stadium nie daje dużych szans wyleczenia. Na 3000 do 3500 [3,8] nowych wykrytych co roku przypadków tego nowotworu przypada około 1500 – 1700 [8,9] zgonów z jego powodu – to naprawdę kiepski wynik.

Co jeszcze możemy zrobić w ramach zapobiegania rakowi szyjki macicy?

Możemy nigdy nie zaczynać palenia papierosów, a jeśli to robimy – zakończyć ten zgubny nałóg. Będąc pod opieką ginekologa powinnyśmy leczyć stany zapalne dróg rodnych wywołane przez: Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoea i wirusa opryszczki narządów płciowych (HSV-2).

Jeśli wykryto u nas zakażenie wirusem HPV 16 i/lub 18  – pamiętajmy o częstszych kontrolach cytologicznych.

Na racjonalnej diecie znamy się już coraz lepiej, ale pamiętajmy szczególnie o antyoksydantach, obecnych w warzywach i owocach, zwłaszcza w tych żółto-pomarańczowych oraz zielonych warzywach, warzywach krzyżowych, czosnkowatych, w cytrusach, nasionach soi, zielonej herbacie (więcej znajdziesz tutaj) [6, 7].

Droga Kobieto! Już dzisiaj umów się na profilaktyczną cytologię – może 4. lutego? Światowy Dzień Walki z Rakiem to dobra data na takie działania. Okażemy w ten sposób swojemu ciału szacunek i miłość – a to potrzebne każdej z nas!

Zachęcamy do zapoznania się z innymi wpisami na naszym Blogu. 
Odwiedź nas również na Facebook’u.

Literatura:

1. Symbolem jedności oraz na znak solidarności z kobietami, które chorują na raka szyjki macicy są różowe usta. Źródło obrazu – http://www.szpital.swidnica.pl/europejski-tydzien-profilaktyki-raka-szyjki-macicy/
2. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hpv/
3. https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/szczepienia-i-szczepionki/65352,szczepienie-przeciwko-wirusowi-brodawczaka-ludzkiego-hpv
4. Mamcarz A., Śliż D., Medycyna stylu życia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018.
5. https://hpv.um.wroc.pl/badania-przesiewowe/ – tu także reguła 4×4 – przygotowanie do cytologii
6. http://www.fundacjaonkologicznanadzieja.org/baza-wiedzy/profilaktyka/rak-szyjki-macicy
7. Grzymisławski M., Dietetyka kliniczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2019.
8. http://www.puo.pl/badania-profilaktyczne/rak-szyjki-macicy
9. https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy
10. https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/aktualnosci/126632,rak-jajnika-i-szyjki-macicy-fakty-i-mity