Co to są antyoksydanty?
Organizm jest stale narażony na działanie środowiska zewnętrznego, które może przyśpieszać starzenie lub niekorzystnie wypływać na nasze zdrowie. Odpowiednio zbilansowana dieta, bogata w różnorodne składniki, może pomóc Ci ograniczyć zmiany degeneracyjne zachodzące w Twoim organizmie. Chcesz wiedzieć, co to za tajemnicze składniki i w jakich surowcach je odnajdziesz? Zapraszamy do lektury.
Ostatnimi czasy wzrosło zainteresowanie żywnością, w której są obecne substancje aktywne, korzystnie działające na organizm. Składniki te mogą zmniejszać ryzyko zachorowania na popularne choroby cywilizacyjne tj. miażdżyca, czy cukrzyca, ale również wpierać profilaktykę zaćmy, choroby Alzheimera, choroby Parkinsona1. Uwagę wzbudzają związki przeciwutleniające obecne w różnych produktach spożywczych, a w szczególności w owocach i warzywach. Związki o których mowa to antyoksydanty (przeciwutleniacze), do których zaliczmy polifenole. Dietetycy i lekarze zalecają spożywanie pięciu porcji owoców i warzyw na dzień, gdyż stanowią one ogromny rezerwuar witamin, składników mineralnych, błonnika, ale również związków polifenolowych.
Tabela 1. Występowanie wybranych polifenoli4.
Wolne rodniki
To atomy lub cząsteczki posiadające w swojej budowie przestrzennej po jednym lub więcej niesparowanym elektronie, co sprawia, że są one niestabilne, nadając atomowi lub cząsteczce reaktywność i możliwość oddziaływania na różne komórki2.
Ryc. 1. Wolny rodnik.
Wiele produktów, zwłaszcza owoce, wykazują właściwości przeciwutleniające, polegające na neutralizowaniu RFT (reaktywnych form tlenu), do których są zaliczane m.in. wolne rodniki.
Nadmiar RFT może powodować wiele uszkodzeń, tj. błon biologicznych i materiału genetycznego komórki2,, a w konsekwencji stany zapalne, czy szybsze starzenie się skóry.
Stres oksydacyjny
Zaburzenia metabolizmu komórki są spowodowane ciągłym „atakiem” reaktywnych form tlenu oraz działaniem środowiska zewnętrznego, promieniowaniem UV, ultradźwiękami, światłe, czy metalami ciężkimi. Reakcje te prowadzą od zaburzenia równowagi pomiędzy reakcjami wolnorodnikowymi a oksydantami, co może powodować uszkodzenia struktur komórkowych.
Ryc. 2. Wizualizacja stresu oksydacyjnego.
Antyoksydanty
Antyoksydanty stanowią linię obrony przed wolnymi rodnikami. Znajdują się one praktycznie we wszystkich owocach – niektóre mają ich bardzo dużo, a w innych znajdziemy śladowe ilości.
Antyoksydantem (przeciwutleniaczem) można nazwać każdą substancję, która wykazuje zdolność eliminowania wolnych rodników z organizmu2.
Antyoksydanty wychwytują i neutralizują wolne rodniki, chronią lipidy naskórka przed utlenianiem, uszczelniają naczynia krwionośne, a ponadto działają przeciwzapalnie i przeciwmutagennie3.
Tempo życia, środowisko, w którym żyjemy, nieodpowiednia dieta, oraz styl życia, mają znaczny wpływ na nasze samopoczucie, wygląd i zdrowie. Wtenczas tworzymy doskonałe warunki do tworzenia się wolnych rodników. Związek między dietą a zdrowiem spowodował podjęcie decyzji w wielu krajach na temat wzbogacania żywności w przeciwutleniacze pochodzenia naturalnego.
Piśmiennictwo:
1. Szajdek A., Borowska J. (2004). Właściwości przeciwutleniające żywności pochodzenia roślinnego. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 4 (41)S, str. 5 – 28.
2. Stolarzewicz I. A., Ciekot J., Fabiszewska A. U., Białecka – Florjańczyk E. (2013). Roślinne i mikrobiologicze źródła przeciwutleniaczy. Postępy Hig Med Dosw. 67, str. 1359-1373 .
3. Puzanowska-Tarasiewicz H., Kuźmicka L., Tarasiewicz M. (2010). Antyoksydanty a reaktywne formy tlenu. Bromat Chem Toksykol; 43, str. 9-14.