KOZIERADKA POSPOLITA – WŁAŚCIWOŚCI PROZDROWOTNE I PIELĘGNACYJNE

Kozieradka – co ta za roślina? 

Kozieradka pospolita (Trigonella foenum graecum L.), zwana inaczej kozieradką lekarską, Bożą trawką, fenegryką – jest rośliną jednoroczną, wykorzystywaną w zielarstwie, przetwórstwie spożywczym oraz kosmetyce naturalnej. Surowcem zielarskim są nasiona będące bardzo cennym źródłem szerokiej gamy składników bioaktywnych, wykazujących działania prozdrowotne zarówno u ludzi jak i u zwierząt. Dotychczas przeprowadzone badania wskazują na działania wielokierunkowe, co związane jest ze składem tych niezwykłych nasion. W codziennej diecie nasiona kozieradki można stosować jako przyprawę do potraw (zapach i smak bardzo zbliżony do maggi) lub spożywać w formie oleju tłoczonego na zimno. Jako surowiec zielarski przeznaczony jest to tworzenia naparów, odwarów,kataplazm itp.

Co zawiera w sobie kozieradka?

Substancje aktywne nasion kozieradki to:
1. Związki śluzowe (20-60%), głównie galaktomanny.
2. Flawonoidy (np.: trycyna, witeksyna, kwarcetyna i wiele innych).
3. Izoflawony – metabolity wtórne o charakterze fitoestrogenów.
4. Trygonelina (do 4%) w świeżym ziarnie.
5. Lipidy: fosfolipidy i glikolipidy (7-10%).
6. Sterole roślinne.
7. Białko (do 30%) ,zwiera m. in. tryptofan i lizynę.
8. Związki mineralne.
9. Witaminy (H, PP, F, B1).
10. Kumaryna.
11. Olejki eteryczne.

Działania prozdrowotne kozieradki

Kozieradka pospolita to roślina która:
1. Obniża poziom cholesterolu całkowitego, w tym: frakcji LDL ( tzw.„zły cholesterol”), VLDL oraz triglicerydów, a podwyższa poziom cholesterolu frakcji HDL (tzw.”dobry cholesterol”). Działanie to przypisuje się obecności saponin steroidowych. W wyniku przemian zostaje pobudzony metabolizm cholesterolu oraz jego przemian do kwasów żółciowych w wątrobie. Dodatkowo cholesterol wiązany jest przez błonnik i wydalany z organizmu. Saponiny steroidowe poprzez hamowanie lipazy wpływają także na spowolnienie wchłaniania tłuszczów. Zasługi w regulacji gospodarki lipidowej przypisuje się również obecności: witaminy PP i trygoneliny.

2. Korzystnie wpływa na układ krążenia: wykazuje działanie przeciwmiażdżycowe co zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału serca. Działanie to przypisuje się obecności niacyny oraz korzystnemu profilowi kwasów tłuszczowych.

3. Obniża poziom glukozy we krwi. Efekt ten zawdzięczamy najprawdopodobniej wzajemnemu oddziaływaniu między sobą paru składników obecnych w kozieradce. I tak np. galaktomannany zawarte w nasionach wpływają na spowolnienie opróżniania się żołądka co przekłada się na obniżenie stężenia glukozy po posiłku. Ich aktywność wpływa także na spowolnienie działania enzymów odpowiadających za rozkład węglowodanów do glukozy w jelicie cienkim. Dodatkowo efekt hipoglikemiczny (obniżenie poziomu glukozy we krwi) wiąże się z obecnością: saponin, kumaryny, kwasu nikotynowego, trygoneliny, które to odpowiadają za zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę. Dlatego też nasiona kozieradki zalecane są dla pacjentów z umiarkowaną cukrzycą typu 2 wraz ze współtowarzysząca hipercholesterolemią.

4. Wykazuje działanie neuroprotekcyjne. Zawarta w nasionach kozieradki trygonelina pobudza regenerację komórek mózgu oraz stymuluje powstawanie synaps co przekłada się na poprawę pamięci. Ponad to związki zawarte w kozieradce wykazują działanie ochronne przed skutkami wolnych rodników oraz tzw. „starczych płytek” (złogi β-amyloidu, które zalicza się do jednych z przyczyn choroby Alzheimera).

5. Działanie przeciwzapalne, zmniejszające ból, porównywalne z niektórymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi.

6. Działanie antybiotyczne, bakteriostatyczne i grzybobójcze. Wyciąg z nasion kozieradki wykazuje działanie bakteriostatyczne m. in. wobec: Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae. Natomiast olej z nasion kozieradki ogranicza rozwój Pseudomonas aeruginosa, Aspergillus niger, Staphylococcus aureus. Aktywność grzybobójczą wykazują ekstrakty z nasion, m.in.: hamują namnażanie grzybów z rodzaju Candida, Escherichia coli, Staphylococcus faecalis.

7. Działanie przeciwnowotworowe (rak jelita grubego, czerniaka, białaczki, sutka i jajnika).
Doniesienia naukowe wskazują, iż działanie takie przypisuje się obecności diosgeniny oraz izoflawonom i flawonoidom (działanie antyoksydacyjne).

8. Ogranicza „uderzenia gorąca” w okresie menopauzy u kobiet. Działanie takie zawdzięczamy obecności fitoestrogenów i saponin steroidowych.

WAŻNE! Nie zaleca się spożywanie nasion z kozieradki w okresie ciąży!

9. Wspomaga leczenie chorób przewodu pokarmowego, głównie w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Działanie takie przypisuje się polisacharydom zawartym w nasionach kozieradki. Spożywanie przygotowanych maceratów i wodnych ekstraktów z nasion kozieradki poprzez tworzenie ochronnej warstwy śluzowej na ściany żołądka i dwunastnicy ogranicza drażnienie m.in. przez kwas solny.

10. Chroni wątrobę. Aktywność taką porównuje się do działania sylimaryny. Działanie hepatoprotekcyjne nie wykazuje wodny ekstrakt z nasion kozieradki.

11. Działa odżywczo, pobudza apetyt, wspomaga trawienie pokarmów. Według Ożarowskiego, aby wzmocnić i odżywić organizm zaleca się przyjmować 2xdziennie miksturę, którą można przygotować samodzielnie: sproszkowane nasiona kozieradki połączyć w równej proporcji z miodem lub konfiturą, a następnie przyjmować 2xdziennie po 1 łyżeczce w trakcie posiłku.

12. Pobudza laktację u kobiet karmiących piersią.

13. Wykazuje działanie wykrztuśne i ochronne przy infekcjach górnych dróg oddechowych.

Interakcje z lekami

Jeżeli przyjmujemy systematycznie jakiekolwiek leki, przed wdrożeniem do diety stałych porcji nasion kozieradki zaleca się konsultacje z lekarzem prowadzącym. Niektóre leki mogą wchodzić w interakcje z substancjami aktywnymi nasion kozieradki i tym samym nasilać lub obniżać działanie leków lub powodować ewentualne skutki uboczne.

Jak spożywać nasiona kozieradki?

Na początku warto zaznaczyć,że nasiona kozieradki są składnikiem popularnej i bardzo lubianej przyprawy curry. Dlatego zmielone lub utarte w moździerzu nasiona kozieradki śmiało można stosować dokładnie w takich potrawach jak przyprawę curry. Nasiona kozieradki są wykorzystywane w kuchni indyjskiej i bliskiego wschodu. Z uwagi na jej walory zdrowotne i odżywcze warto by było, aby stała się stałym bywalcem kuchni polskiej. Zatem warto eksperymentować i dodawać nasionka do falafeli, pikli, pieczonych ziemniaków, pikantnych zup czy własnoręcznie zrobionej musztardy. Nasiona kozieradki warto namaczać, aby zmiękły, a następnie dodawać do twarożka, sałatek, gorących herbat z miodem.

Olej z nasion kozieradki

Na rynku dostępne są dwa rodzaje olejów z nasion kozieradki: 100% tłoczony na zimno bezpośrednio z nasion oraz powstający w wyniku maceracji. Dwa zupełnie inne co do składu i smaku oleje, a jednak nazywają się tak samo. Jak je zatem rozróżnić i kupić 100% produkt? Już wyjaśniamy 🙂 100% olej z nasion kozieradki tłoczony na zimno posiada ciemno żółty kolor i bardzo intensywny zapach i smak. Dzięki temu zawiera całe bogactwo składników, które pochodzą z nasion kozieradki łącznie z olejkami eterycznymi. Dodatkowo zawiera wysoką zawartość kwasów tłuszczowych omega-3, aż 28 g/100 g oraz naturalnej witaminy E: 138 mg/100 g! Zapis wartości odżywczej na etykiecie może wprowadzać konsumenta w błąd jeżeli producent na etykiecie nie wykazuje powyższego oświadczenie o zawartości kwasów omega-3. Jest na to sposób. Dla ułatwienia wstawiamy tabelę porównawczą z wartościami:

Analiza składu maceratu jasno wskazuje, że jego nośnikiem jest olej rzepakowy. Maceraty to oleje, które wytwarza się poprzez wcześniejsze rozdrobnienie nasion, korzeni , kwiatów lub liści, a następnie macerowaniu (moczeniu) w innym oleju, najczęściej słonecznikowym lub rzepakowym. Posiadają znacznie delikatniejszy zapach i smak i kolor. Owszem w wyniku tego procesu do oleju przechodzą różne cenne związki, jednak nigdy swoim składem nie jest on w stanie dorównać oryginałowi. Stąd też tak ogromna różnica w składzie, smaku i zapachu. Maceracja jest procesem wymagającym i dość ryzykownym ze względu na ryzyko mikrobiologiczne w przypadku zapewnienia dłuższego terminu przydatności. Wymaga profesjonalnego sprzętu, doświadczenia i cyklicznych badań. Maceraty są oczywiście tańsze ze względu na niewielką ilość użytego do maceracji surowca i tańszego nośnika (olej słonecznikowy i rzepakowy). Zatem na koniec warto się zastanowić czego oczekujemy od danego produktu: efektów prozdrowotnych i odżywczych czy smakowych?

Więcej informacji na temat naszych publikacji znajdziesz >tutaj<
Zapraszamy do zapoznania się z produktami Ol’Vita 
Sprawdź opinie na temat produktów na Facebook oleje Ol’Vita

Literatura:
1. M. Kilar, J. Kilar, H. Różański, Wykorzystanie kozieradki pospolitej (Trigonella foenum-graecum L.) w zielarstwie i fitoterapii. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Krośnie.
2. M. Kania, N. Derebecka: Surowce roślinne w cukrzycy typu 2. Borgis-Postępy fitoterapii 2/2010, s. 76-84.
3. B. Król-Kogus, M. Krauze-Baranowska: Kozieradka pospolita Trigonella foenum graecum L.- tradycja stosowania na tle wyników badań naukowych. Postępy fitoterapii 2011, s.185-190.
4. M. Krauze-Baranowska, B. Król-Kogus: Greckie siano, Boża trawka- Kozieradka. Panacea2011, (4) 37 X-XII, s. 20-21.
5. A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa 1989, s. 207-208.