Olej z pestek dyni-cz.1 Korzyści zdrowotne
Obecna uprawa pestek dyni na olej nie zmieniła się, a jej historia sięga wieków przed naszą erą (szczególnie w Ameryce Środkowej). Dopiero naturalna mutacja tej rośliny w XIX wieku, do której doszło na obszarze Styrii doprowadziła do powstania olejnej dyni styryjskiej o ciemnozielonych, pozbawionych zewnętrznej łuski ziarnach. To właśnie na pograniczu Austrii i Słowenii panuje typowy „klimat winny”, w tym zakątku Europy jest wyjątkowo dużo światła słonecznego. W połączeniu z gliniastą glebą umożliwia dojrzewanie tego wyjątkowego gatunku dyni. Ułatwiło to produkcję oleju z pestek dyni, który w Styrii jest produktem regionalnym i nazywanym „zielonym złotem” [1].
Obecnie pestka dyni odmiany bezłuskowej pochodzące ze Styrii z powodzeniem uprawiana jest przez rolników w całej Polsce.
Firma Ol’Vita – producent oleju z pestek dyni zimnotłoczonego, nieoczyszczonego
Ol’Vita to polska firma rodzinna ze 100% kapitałem Polskim, o zasięgu globalnym. Zawdzięcza to dbałości o jakość swoich produktów, co zaczyna się już na etapie wyboru surowca. Pestki dyni dostarczane są do zakładu przez Polskich rolników, a ich jakość potwierdzona jest badaniami laboratoryjnymi. Podczas wytłaczania oleju w Ol’Vicie nie stosuje się podprażania surowca ani wstępnego namaczania pulpy z pestek w roztworze soli. Metody te zwiększają co prawda wydajność procesu, prażenie pestek sprawia, że aromat staje się bardziej wyczuwalny. Jednak taki proces ma wpływ na obniżenie stężenia substancji aktywnych pochodzących z wartościowych pestek dyni [2,3]. Tłoczenie na zimno, filtracja mechaniczna oleju, nieoczyszczanie chemiczne końcowego produktu i niestosowanie rafinacji w procesie przetwórczym gwarantują produkt o wysokiej jakości oraz trwałości, doceniony wyróżnieniem TOP PRODUKT „Doceń polskie” 2018-2020.
Olej pestek dyni – właściwości organoleptyczne
Olej z nasion dyni wyróżniają: specyficzna barwa od jasnozielonej z domieszką pomarańczowej do ciemnozielonej z intensywnym czerwonym zabarwieniem oraz łagodny, owocowy, a czasami orzechowy smak i aromat [4], Zabarwienie i smak zależy od partii wykorzystanego surowca. Nasiona dyni bezpestkowe dają zwykle olej ciemnozielony. Na aromat mają wpływ cenne składniki fenolowe znajdujące się w tym produkcie.
Olej z pestek dyni – skład i wynikające z tego możliwe korzyści dla zdrowia
Olej z pestek dyni Ol’Vita cechuje wysoka zawartość tłuszczów nienasyconych (81g/100g), a w szczególności wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WKT) (49-50g/100g) [5]. Dominujący w składzie jest kwas linolowy, będący podstawowym niezbędnym nienasyconym kwasem tłuszczowym (NNKT) z grupy omega – 6 (n-6) [6]. Musi on być dostarczany w diecie. Kwas linolowy obniża stężenie trójglicerydów oraz cholesterolu całkowitego i frakcji LDL, natomiast zwiększa stężenie korzystnego cholesterolu HDL w surowicy krwi [7,8].
Wysoki poziom kwasu linolowego we krwi jest związany ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju cukrzycy o 35% [9]. Spożycie 2–3 g kwasu linolowego/dobę ma istotne znaczenie w prewencji chorób sercowo-naczyniowych [10]. Olej dyniowy jest za to ubogi w kwasy tłuszczowe z grupy omega-3 (n-3) – tylko na poziomie 0,3g/100g, ale osiągniemy właściwe zbilansowanie kwasów n-6 do n-3 dołączając do porcji „zielonego złota” np. łyżeczkę oleju lnianego tłoczonego na zimno do diety dr Budwig.
Witaminy:
W celu zapewnienia właściwego przyswajania NNKT, ich spożyciu powinna towarzyszyć witamina E jako naturalny przeciwutleniacz [6] – w oleju dyniowym znajdziemy jej znaczną ilość (46,9 mg/100 g, niektóre źródła podają nawet wartości do 87,5 mg/100g [11]).
Witamina E, na którą składają się tokoferole (α-, β- , γ- i δ- ), obniża poziom cholesterolu LDL oraz wykazuje działanie ochronne dla układu nerwowego (zmniejszając ryzyko zachorowania na chorobę Parkinsona, Huntingtona czy Alzheimera), dla serca i dużych naczyń, wątroby, działa przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo [4].
W oleju z pestek dyni stwierdzana jest obecność naturalnie występujących fitosteroli (steroli roślinnych) – spinasterolu, stigmasterolu, avenasterolu i β-sitosterolu – w ilości nawet 1,3g/100g [6]. Te składniki także przyczyniają się do redukcji cholesterolu frakcji LDL. Sterole roślinne (prawdopodobnie w obecności np. witaminy E) hamują także agregację płytek krwi, czyli działają przeciwzakrzepowo. Sugeruje się, że wykazują działanie przeciwnowotworowe: hamują rozwój raka żołądka, płuc, jajników oraz prostaty [12].
Antyutleniacze i antyoksydanty:
W tym cennym tłoczonym na zimno oleju stwierdzana jest obecność karotenoidów: β-karotenu, zeaksantyny i luteiny [11]. Dwa ostatnie związki są silnymi antyutleniaczami i chronią siatkówkę oka, co ma wpływ na opóźnienie rozwoju zaawansowanej postaci zwyrodnienia plamki żółtej związanej z wiekiem (AMD) oraz zapobieganie rozwoju zaćmy [13,14,15].
Cennym składnikiem oleju z dyni jest skwalen (559,6-747 mg/100g [16]) – silny antyoksydant, konieczny do produkcji w organizmie witaminy D i hormonów. Zwiększa on odporność immunologiczną, jest składnikiem lipidów skóry, który chroni ją podczas narażenia na promieniowanie UV i inne źródła promieniowania jonizującego. Obniża poziom cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL, jest też istotnym składnikiem kobiecego mleka [1].
Polifenole i składniki mineralne:
Równie ciekawymi składnikami oleju dyniowego są związki fenolowe – polifenole (kwas syringowy, ferulowy, kawowy). Naturalną funkcją kwasów fenolowych jest ochrona przed utlenianiem nienasyconych kwasów tłuszczowych. Związki te przeciwdziałają cukrzycy, stanom zapalnym i chorobie wieńcowej oraz wykazują działanie żółciopędne, przeciwbakteryjne, a dodatkowo wpływają stymulująco w tworzeniu przeciwciał klasy IgG, co ma wpływ na układ odpornościowy organizmu, niektóre są czynnikami przeciwnowotworowymi, zapobiegają uszkodzeniom skóry [1,4,27].
W olejach z pestek dyni stwierdzane są pewne ilości składników mineralnych (potasu, wapnia, magnezu, żelaza i miedzi), ale są one niewielkie, tłuszcze roślinne nie są dobrymi źródłami tych składników odżywczych [17].
W badaniu na szczurach z nadciśnieniem wykazano, że olej z pestek dyni obniża ciśnienie krwi i wykazuje działanie kardioprotekcyjne, czyli chroni serce i aortę przed uszkodzeniem w wyniku wysokich wartości ciśnienia krwi [18].
Literatura:
Fruhwirth G.O., Hermetter A., Seeds and oil of the Styrian oil pumpkin: Components and biological activities Eur. J. Lipid Sci. Technol. 109 (2007) 1128–1140
2. Nederal S.i wsp.Chemical Composition and Oxidative Stability of Roasted and Cold Pressed Pumpkin Seed Oils J Am Oil Chem Soc (2012) 89:1763–1770
3. Procida G., Chemical composition and functional characterisation of commercial pumpkin seed oil, J Sci Food Agric 2013 Mar 30;93(5):1035-41
4. A. Antoniewska, A. Adamska, J. Rutkowska, M. Zielińska; “Olej z nasion dyni jako źródło cennych składników w diecie człowieka”; „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2017, 98(1), str. 17-22
5. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. + załącznik XIII
6. Achremowicz K., Szary-Sworst K. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe czynnikiem poprawy stanu zdrowia człowieka, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2005,3 (44), 23-35
7. Jarosz M. i wsp. Normy żywienia dla populacji Polski, IŻŻ 2017
8. Kołodziejski P. i wsp. Rola tłuszczów, białek i węglowodanów w organizmie człowieka”, red. Krauss H. „Fizjologia żywienia”, PZWL Wydawnictwo Lekarskie Warszawa 2019
9. https://www.mp.pl/cukrzyca/aktualnosci/174416,kwasy-omega-6-zwiazane-z-nizszym-ryzykiem-cukrzycy dostęp 19. 04.2020
Literatura:
10. Dutkowska A., Rachoń D., Rola kwasów tłuszczowych n-3 oraz n-6 w prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego, Choroby Serca i Naczyń 2015, tom 12, nr 3, 154–159
11. Michalak M., Paradowska K., Zielińska A. Możliwości wykorzystania w kosmetologii wybranych olejów roślinnych jako źródła karotenoidów, Post Fitoter 2018; 19(1): 10-1, Borgis
12. Kopeć A. i wsp., Chrakterystyka i prozdrowotne właściwości steroli roślinnych, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 3 (76), 5 – 14
13. https://ncez.pl/choroba-a-dieta/inne/dieta-w-amd dostęp 20.04.2020
14. https://www.mp.pl/okulistyka/przeglad-badan/badaniaebm/136377,czy-duze-spozycie-karotenoidow-zmniejsza-ryzyko-zwyrodnienia-plamki-zwiazanego-z-wiekiem dostęp 20.04.2020
15. Gryszczyńska A. i wsp., Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki, Borgis
16. Roszkowska B. i wsp., Prozdrowotne właściwości wybranych olejów roślinnych, Journal of Health Sciences. 2014;4(10):183-188 17. Martinec N. i wsp., Macro- and microelements in pumpkin seed oils: Effect of processing, crop season, and country of origin, Food Science and Nutrition 7(4)·April 2019
18. El-Mosallamy, A. E. i wsp. Antihypertensive and cardioprotective effects of pumpkin seed oil. Journal of Medicine and Food, 15(2), 180-190 ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2208206%208 dostęp 19.04.2020