Słodkości z korzyścią dla zdrowia!

Hm, czy to możliwe? Przecież cukier jest zły, trzeba go ograniczać, a tu takie rewelacje?
Owszem – nie dość, że słodkie, to jeszcze alkohole (ale takie, które nie prowadzą do uzależnienia :)) – oto sorbitol, ksylitol, mannnitol, erytrytol, malitol, laktitol i izomalt. Substancje te należą do grupy polialkoholi (inaczej alkoholi cukrowych).
Wszystkie poza erytrytolem dostarczają tylko 60 % kalorycznej glukozy, czyli około 2,4 kcal/1 gram. Nie powodują nagłych wzrostów poziomu glukozy we krwi – to świetny wybór dla cukrzyków.
Polialk
ohole to substancje bezpieczne dla zdrowia, mogą jedynie powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, ale raczej przy dużym jednorazowym spożyciu (efekt przeczyszczający, bóle brzucha i wzdęcia). Stopniowe wprowadzanie do diety może pozwolić uniknąć tych skutków. Takich działań niepożądanych nie spodziewamy się tylko po erytrytolu.
Są korzystne w profilaktyce próchnicy zębów, gdyż bakterie bytujące w naszej jamie ustnej nie żywią się nimi, a więc nie wytworzą z polialkoholi kwasów uszkadzających szkliwo, co jest pierwszym krokiem do powstania zmian próchniczych. Przy ich stosowaniu zmniejsza się oblepiająca zęby płytka nazębna, łatwiej ją usunąć. Ograniczeniu ulega ilość Streptococcus mutans w jamie ustnej, bakterii powodujących próchnicę.

Ksylitol

Znany też pod nazwą „cukier brzozowy”, bo początkowo otrzymywano go tylko z tego drzewa, teraz do jego produkcji używa się też innych roślin. Jest najsłodszy w tej grupie, na poziomie sacharozy. Jako proszek daje ciekawy efekt chłodzenia na języku, w formie płynu czy żelek już nie ma takiej właściwości. Po spożyciu wchłania się w niewielkim stopniu, znaczna jego część jest „przerabiana” przez nasze bakterie jelitowe (czyli pełni rolę prebiotyczną), co prowadzi do powstania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, a wiemy już, że są one korzystne dla naszego zdrowia – przeczytaj artykuł „Wysoki cholesterol obniżać czy nie.„, „Błonnik„, dodatkowo kwasy te zwiększają wchłanianie wapnia, co jest ważnym czynnikiem przeciwdziałania osteoporozie.
Badania naukowe świadczą o tym, że ksylitol w posiłku zwiększa odczucie sytości, czyli zjadamy mniej – to ważne przy chęci utraty masy ciała. Wyniki innych badań (na razie na myszach) sugerują, że cukier brzozowy pozytywnie wpływa na na gospodarkę lipidową.
Przeciwdziała on rozwojowi bakterii Helicobacter pylori (która odgrywa niechlubną rolę w zapaleniach żołądka, w postaci przewlekłej zwiększając ryzyko wrzodów czy raka żołądka) oraz drożdżaka Candida albicans.
W razie zapalenia ucha środkowego żucie gumy z ksylitolem, ssanie pastylek czy stosowanie syropu na jego bazie może spowodować, że nie będzie konieczności zastosowania antybiotyku, spożywanie tego polialkoholu wpływa też na rzadsze występowanie i nawroty tej bolesnej choroby (hamuje on wzrost bakterii Streptococcus pneumoniae – jednej z głównych przyczyn zapalenia ucha). Bada się zastosowanie cukru brzozowego także w zapaleniu zatok, alergiach i astmie. Dzieci na pewno docenią takie sposoby na unikanie choroby:)
Już wiemy, że jako przedstawiciel grupy polialkoholi ma działanie przeciwpróchnicze. Dodatkowo gdy mamę używa ksylitolu w pierwszych latach życia jej bobasa, zmienia się skład jej flory bakteryjnej w jamie ustnej i przez to redukuje się szansa przeniesienia niekorzystnych bakterii na dziecko.
Polialkohol ten zmniejsza też poczucie suchości w jamie ustnej (kserostomię – częstą dolegliwość powodowaną przez wiele czynników) poprzez zwiększenie wydzielania śliny. Czyli znów – jak cukierki to na bazie ksylitolu.
Czy stosuje się cukier brzozowy poza celami spożywczymi? – tak, w pastach do zębów oraz w kremach do ciała, bo dobrze nawilża i utrzymuje wilgoć skóry. Zmniejsza na skórze ilość bakterii Staphylococcus aureus – czyli gronkowca złocistego, powodującego nadkażenia suchej i często drapanej skóry, przez co może wspomagać leczenie atopowego zapalenia skóry.
W przemyśle spożywczym ksylitol jest oznaczany symbolem E967. Prosta zasada, że dodatek do produktu E…, to zło – jest nieprawdziwa, zwykła witamina C to E300 🙂 Naturalne glikozydy stewiolowe też mają swoje oznaczenie – E960, a takich E się nie boimy!

Erytrytol

Produkowany jest metodą fermentacji, zaliczany do naturalnych substancji słodzących. Jego słodki smak odpowiada 60-70 % słodkości sacharozy.
Przy spożyciu daje chłodzący efekt, w połączeniu z innymi słodzikami łagodzi ich nieprzyjemne wrażenia smakowe (stewia, taumatyna). Nie dostarcza energii, nie powoduje działań niepożądanych jak wzdęcia czy ból brzucha, nie ma efektu przeczyszczającego.
Szczególnie polecany dla cukrzyków, bo nie dość, że ma zerowy indeks glikemiczny to poprawia funkcjonowanie naczyń krwionośnych (działa jak antyoksydant ), a przez to wpływa na zmniejszenie ryzyka chorób sercowo – naczyniowych, które u osób z cukrzycą wynikają z uszkodzenia ścianek naczyń krwionośnych przez glukozę. A są to poważne powikłania – szybszy rozwój miażdżycy w naczyniach tętniczych, udar mózgu, przewlekła choroba nerek, kardiomiopatia cukrzycowa, czyli rodzaj niewydolności serca.
Z ciekawostek – jeśli niedawno mieliśmy piaskowanie zębów i czuliśmy miętowy smak podczas zabiegu – to był to właśnie erytrytol.
W przemyśle spożywczym erytrytol jest oznaczany symbolem E968.

Literatura:

1.Cugini K., Krauss H. Alternatywne zamienniki cukru i ich wpływ na zdrowie człowieka. Polialkohole. Krauss H. Fizjologia żywienia, PZWL, Warszawa 2019
2. Cugini K. Zamienniki cukru, Grzymisławski M, Dietetyka kliniczna, PZWL Warszawa 2019
3. Korponyai C., Szél E. I wsp, Effects of Locally Applied Glycerol and Xylitol on the Hydration, Barrier Function and Morphological Parameters of the Skin
4. Boesten D., Bergen A. i wsp. Multi-Targeted Mechanisms Underlying the Endothelial Protective Effects of the Diabetic-Safe Sweetener Erythritol
5.Flint N., Naomi H., Effects of Erythritol on Endothelial Function in Patients with Type 2 Diabetes Mellitus – A Pilot Study, Acta Diabetol. 2014 June ; 51(3): 513–516. doi:10.1007/s00592-013-0534-2.