Tłuszcz w żywieniu dzieci
Znajomość prawidłowego żywienia dzieci, zwłaszcza w okresie niemowlęctwa, jest bardzo istotnym tematem. Prawidłowe nawyki żywieniowe stanowią jeden z najważniejszych czynników kształtujących rozwój maluszka, utrzymaniu go w dobrym samopoczuciu i zdrowiu. Chcesz wiedzieć, jak duży wpływ ma dieta na rozwój Twojego brzdąca?
O zdrowiu i jakości życia w ok. 70% decydują czynniki środowiskowe. Wśród nich wymienia się styl życia, sposób żywienia i zwyczaje żywieniowe kształtowane przede wszystkim przez najbliższych członków rodziny. Prawidłowe żywienie jest ważne w każdym wieku, jednak kluczową rolę odgrywa w czasie intensywnego rozwoju, czy do ok. 3 roku życia dziecka.
Według obowiązujących aktualnie norm ustalono, że1:
* Zapotrzebowanie na energie należy indywidualizować w zależności od masy ciała dziecka. W wieku 13 – 36 miesięcy zapotrzebowanie na energie w przeliczeniu na 1 kg m.c. wynosi średnio 83 kcal.
* Minimalna ilość białka nie powinna być mniejsza niż 1g / kg m.c. i wyższa niż 15% energii z całodziennej podaży pokarmów.
* Tłuszcze powinny dostarczać 30 – 40% całkowitej energii. Bardzo ważna jest jakość tłuszczu, w tym ilość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.
* Udział energii z węglowodanów powinien wynosić 55 – 60%. Szczególnie należy zwracać na ilość cukrów dodanych (czyli dołożonych przez producentów do produktów spożywczych). Należy zwrócić uwagę na jakość węglowodanów, ze szczególnym uwzględnieniem węglowodanów złożonych, które znajdują się w pełnoziarnistym pieczywie, kaszach i makaronach z pełnego przemiału.
* Głównym płynem powinna być woda dobrej jakości. Wykluczyć należy napoje gazowane i dosładzane soki.
Badania dotyczące sposobu żywienia i stanu odżywienia dzieci w Europie, w wieku 2 – 18 lat, wykazały duże nieprawidłowości.
Do najczęstszych popełnianych błędów należą2:
1. Zbyt krótkie karmienie piersią.
2. Spożywanie zbyt dużej ilości soków.
3. Zbyt mała zawartość tłuszczu w posiłkach dla małych dzieci. W procesach immunologicznych ważny jest udział tkanki tłuszczowej, dlatego niedożywienie białkowo – kaloryczne, niezależnie od stopnia nasilenia, niekorzystnie wpływa na czynność układu odpornościowego3.
4. Zastępowanie mleka modyfikowanego mlekiem krowim w żywieniu niemowląt i małych dzieci.
5. Dosalanie i dosładzanie potraw.
6. Zbyt późne wprowadzanie dań mięsnych do diety niemowląt.
Optymalna ilość tłuszczu
Karmienie piersią jest uznanym na świecie „złotym standardem” w żywieniu niemowląt. Matczyne mleko wykazuje właściwości odżywcze, immunologiczne i probiotyczne, stąd jego ogromne znaczenie dla rozwoju malucha. Pokarm kobiecy zawiera optymalne proporcje wszystkich składników pokarmowych – białek, tłuszczy i węglowodanów, makro – i mikroelementy oraz substancje czynne biologicznie5.
W standardzie Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności ustalono, że:
- średnie zapotrzebowanie energetyczne w przeliczeniu na kilogram masy ciała dla chłopców wynosi 109 kcal w pierwszym miesiącu życia i spada do 79 kcal w 12. m.ż., a dla dziewczynek początkowe zapotrzebowanie wynosi 103 kcal i obniża się do 77 kcal.,
- referencyjne spożycie białka powinno wynosić od 1,77 g / kg masy ciała/dobę w 1.–2. miesiącu życia do 1,14 g / kg masy ciała / dobę w 12. m.ż,
- udział energii w całodziennej puli energetycznej pochodzącej z tłuszczu w pierwszym półroczu życia dziecka powinien wynosić 50 – 55%, w drugim półroczu – do 40%. Wchodzące w skład tłuszczów Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (kwas linolowy n-6, kwas alfa-linolenowy n-3) są prekursorami długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych – dokozaheksaenowego (DHA) i arachidonowego (ARA), pełniących ważną rolę w rozwoju układu nerwowego, mózgu i wzroku niemowlęcia. Spożywanie min. 100 mg kwasu DHA wspiera prawidłowy rozwój mózgu i wzroku dzieci6.
Dziecko do 2 r. ż. potrzebuje tłuszczu jako bardzo ważnego składnika energetycznego (ok. 32%) dobowego zapotrzebowania na energię. Tłuszcz mleczny (w tym masło, twarożek) jest źródłem cholesterolu warunkującego prawidłowy rozwój układu nerwowego. Oleje roślinne zawarte w mleku następnym (rzepakowy, kukurydziany, słonecznikowy itd.) oraz tłuszcze w innych posiłkach uzupełniających (żółtko, jaja, mięso) dostarczają Niezbędnych Kwasów Tłuszczowych: linolowego i α-linolenowego do produkcji długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i ich pochodnych: kwasu arachidonowego (ARA) eikozopentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA), składników fosfolipidów mózgu i siatkówki oka.
Małe dziecko nie jest miniaturką człowieka dorosłego. Obserwuje się niekorzystne zjawisko zbyt szybkiego upodabniania diety dziecka poniżej 3 r.ż. do diety dorosłych, polegające na obniżeniu energii z tłuszczów, wzrostu błonnika pokarmowego, dosalaniu itd. W tym wieku zaleca się stopniowy wzrost błonnika „łatwostrawnego” niepowodującego wzdęć7.
Wielonienasycone Kwasy Tłuszczowe
Kwas linolowy– EFSA proponuje wartość wystarczającego spożycia (AI) kwasu linolowego na poziomie 4% energii z diety. Nie określono maksymalnego spożycia kwasów tłuszczowych z rodziny n-6. Według amerykańskiego Instytutu Medycyny podaż kwasów tłuszczowych n-6 powinna zawierać się na poziomie 5 – 10%.
Kwas alfa – linolenowy – EFSA proponuje przyjąć wartości wystarczającego spożycia na poziomie 0,5% energii pochodzącej z diety. Według Amerykańskiego Instytutu Medycyny podaż kwasów tłuszczowych n-3 powinna zawierać się na poziomie 0,6 – 1,2 %.
Jakie tłuszcze podawać dziecku?
W diecie dzieci powinny się znaleźć zarówno tłuszcze pochodzenia zwierzęcego (masło), jak i roślinnego (oleje, oliwa). Tłuszcze szczególnie zalecane w codziennej diecie to takie, które zawierają znaczące ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych, przede wszystkim długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które są niezbędne do rozwoju tak ważnych organów jak mózg i siatkówka oka. Bogatym źródłem najbardziej korzystnych dla zdrowia tłuszczów są ryby, oleje roślinne oraz orzechy, które mogą stanowić doskonałą przekąskę8.
Jakie tłuszcze należy wyeliminować?
Należy zdecydowanie unikać podawania dzieciom pieczywa cukierniczego oraz żywności typu fast food, które zawierają szkodliwe izomery trans kwasów tłuszczowych. Spożycie niekorzystnych dla zdrowia nasyconych kwasów tłuszczowych zgodnie z najnowszymi normami żywienia nie powinno przekraczać 11,1 g / dzień9.
Większość spożytego tłuszczu przez dzieci pochodzi z produktów cukierniczych, które dostarczają 10 – 30 g tłuszczu na 100 g produktu. Dodatkowo zawierają tzw. tłuszcz utwardzony, który jest bogaty w izomery trans – bardzo niekorzystne dla zdrowia.
Porcja jedzenia typu fast food to ok. 20 – 30 g tłuszczu, a rekordzistami są znane i lubiane przez dzieci chipsy ziemniaczane – 40 g tłuszczu / 100 g produktu.
Niedobór tłuszczu w diecie zwiększa ryzyko niedoboru witamin w nim rozpuszczalnych oraz podwyższa ryzyko wadliwego funkcjonowania organizmu, szczególnie pracy mózgu. Pamiętaj, że prawidłowe żywienie, zwłaszcza w okresie najintensywniejszego rozwoju Twojego maluszka, będzie owocowało w przyszłości. Dobre nawyki żywieniowe powinny być być kształtowane w dzieciach od najmłodszych lat. Zastępuj złe tłuszcze tymi dobrymi i pamiętaj, by dzienny bilans spożycia był zgodny z normami żywienia.
Piśmiennictwo:
1. Dobrzeńska J. i wsp. ( 2012). Normy żywienia zdrowych dzieci w 1–3. roku życia – stanowisko Polskiej Grupy Ekspertów. Standardy Medyczne/ Pediatria. T. 9, str. 319–324.
2. Lambert J., Agostini C., Elmadfa I. i wsp.(2004). Dietary intake and nutritional status of children and adolescents in Europe. Brit. J. Nutr., 92, S2, 147 -165.
3. Marek K, Marek A, Korzon M.(2004). Niedożywienie a układ odpornościowy – charakterystyka fenotypowa limfocytów krwi obwodowej a zawartość interleukiny-12 w surowicy u dzieci z niedożywieniem białkowo-kalorycznym. Pediatr Współcz Gastroenterol Hepatol Zyw Dziecka, 6(1): 31-34.
4. Ciborowska H. Rudnicka A. (2009). Dietetyka – żywienie zdrowego i chorego człowieka. Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
5. Szajewska H. i wsp. (2016). Karmienie piersią. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne / Pediatria. T. 13, str. 9-24.
6. Szajewska H. in. (2014). Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne / Pediatria. T. 11, str. 321–338.
7. Socha J. i in. (2010). Żywienie dzieci a zdrowie wczoraj, dziś i jutro. Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka. T. 12, 1, str. 34-37.
8. https://ncez.pl/zywienie-w-placowkach-edukacyjnych/zasady-zdrowego-zywienia/tluszcze-roslinne-i-zwierzece-w-zywieniu-dzieci-i-mlodziezy–praktyczne-wskazowki (dostęp na dzień 16.08.2019)
9. Szponar L. in. (2017). Tłuszcze. W: Jarosz M. i in. Normy żywienia dla populacji Polski (str. 56-71). Warszawa. Instytut Żywności i Żywienia.